• Tekenaars over tekenaars - Wim Swerts over Hec Leemans
• Merho (Kiekeboe), Hec Leemans (o.a. FC De Kampioenen) én Wim Swerts (o.a. W817) over de maffia: "Het is te verleidelijk om hier op te antwoorden."
• Wim Swerts, Luc Vanas en Hec Leemans over het 16de album van W817: "Waspoederstrips hadden toch geen diepgang?"
• Wim Swerts over de vooroordelen tegenover BV-strips en mediastrips
• "Bouden, Swerts en Vanas over het 5de album van 'En Daarmee Basta!': "De kritiek dat 't dus makkelijker is een mediastrip te maken, slaat nergens op"
• "Swerts & Vanas over W817:'Zijn we zo voorspelbaar?' "
• "Jeugdreeks 'Basta!' krijgt ster in Metropolis"
• "Swerts en Vanas: W817, En daarmee basta!"
• "Ik heb nog héél wat andere dingen in m'n mars"

Tekenaars over tekenaars - Wim Swerts over Hec Leemans
Stripgids nr.10 - juni 2008

Als we Wim Swerts, de tekenaar van onder meer 'Piet Piraat','W817','Kabouter Plop','En daarmee basta' en 'Samson en Gert', vragen over welke vakbroeder hij voor deze rubriek de loftrompet zou willen steken, moet hij daar niet lang over nadenken. Met Hec Leemans samenwerken, hebben Wim Swerts en Luc – Vanas – Van Asten steeds als een grote eer en vooral een groot genoegen ervaren.

“We leerden hem in november 1989 kennen als voorzitter van het V.O.Stripgilde. Het was de allereerste algemene vergadering die we meemaakten. Je moet je inbeelden dat er toen nog geen internet was en dat je als aspirant-striptekenaar daar dan eindelijk eens in contact kwam met de mensen wiens strips je zo goed kende en bewonderde. Dat was toen best een indrukwekkende ervaring”.
Eind 1989 was ook het tijdstip waarop het toenmalige Koningspaar het Belgisch Centrum van het Beeldverhaal inhuldigde. Hec Leemans had de jaren ervoor als voorzitter van het Stripgilde talloze besprekingen gevoerd om tot het gekende, schitterende eindresultaat te komen.
“Toen ik Hec begin jaren 2000 kortstondig opvolgde als voorzitter van de Gilde was het al bij voorbaat onbegonnen werk hem hierin te overtreffen! Niet alleen in zijn haast twintigjarige loopbaan als voorzitter, maar ook in wat hij in al die jaren met de Gilde bereikt had. Hij staat bij zijn collega’s en vrienden bekend als iemand die zich steeds voor zijn lotgenoten inzet. Zijn kennis en zijn heldere en nuchtere kijk op het hele stripgebeuren en alles daarbuiten vind ik steeds uitermate boeiend en bewonderswaardig. Met Hec weet je ook steeds waar je aan toe bent en waarvoor hij staat en hij laat je dat op een steeds weloverwogen maar duidelijke manier weten. Dat werkt bijzonder aangenaam”.

2000 was het jaar waarin Swerts & Vanas voor het eerst samenwerkten met Hec Leemans.
“Het ging er soms – ik weet, het is een goedkope woordspeling – hectisch aan toe. Ambionix was ons eerste gezamelijke stripproject dat relatief snel uit de startblokken was geschoten. Zo snel dat we soms amper een half uur voor het ter perse gaan van de krant (Ambionix werd voorgepubliceerd in het Belang van Limburg) onze strippagina wisten aan te leveren.
Het is ook zo dat Hec wel de grote lijnen van zijn verhaal kent, maar voor ons als tekenaars is het dagelijks een verrassing te zien wat uit de faxmachine rolt. Je  kan er wel steeds op vertrouwen dat er iets klaarligt wanneer dat nodig is. En dat het dan op het einde ook altijd een mooi afgerond geheel is, getuigt van vakmanschap van de bovenste plank”.

Tot op heden werkten Swerts & Vanas samen met Hec Leemans aan twintig titels voor diverse reeksen.
“En nu nog komen we regelmatig samen met plannen om aan iets nieuws te beginnen, iets dat helemaal van ons eigen is. We spreken dan af in Drongen of Hasselt, maar steevast eindigt de samenkomst met een etentje bij een Italiaan en wordt er niet meer gepraat over datgene waarvoor we samenkwamen. Bij  een volgende gelegenheid zullen we onze plannen dan wel verder uit de doeken doen. Hahaha.”
“Het typeert Hec ook - en daarvoor respecteren we hem mateloos - dat hij ondanks zijn overvolle werkagenda tòch nog iets nieuws met ons wil opstarten. Die diepe menselijkheid en zijn wens dat zijn collega’s het ook goed doen, maken van hem een des te grotere meneer die alle eerbied verdient”.       


> terug naar boven...

Merho (Kiekeboe), Hec Leemans (o.a. FC De Kampioenen)
én Wim Swerts (o.a. W817) over de maffia:
"Het is te verleidelijk om hier op te antwoorden."
Stripelmagazine 107 - 23 juli 2008

De laatste FC De Kampioenen (Don Padre Padrone), Kiekeboe (Drie bollen met slagroom) en W817 (De Pizzadealers) al gelezen? Dan zal het u ook al opgevallen zijn dat deze drie strips - die bijna tegelijkertijd de stripmarkt gingen veroveren - één gelijklopend thema bezitten nl. de maffia! Bij zowel Kiekeboe als W817 springen de verwijzingen naar de fantastische tv-serie 'The Sopranos' je zo opvallend als een paardenhoofd 's morgens in je bed voor de ogen. Kunnen we hier over toeval spreken? Werd dit idee opgelegd door de stripmaffia? Moeten de heren tekenaars nu niet onderduiken uit vrees voor bloederige represailles? Of maken we ons gewoon veel te veel zorgen? We vroegen het de drie stripgodfathers Hec Leemans (FC DE Kampioenen + scenario W817), Merho (Kiekeboe) en Wim Swerts (W817). De muerta doorbroken!

Hoe toevallig is het dat net nu zowel Kiekeboe als W817 en Fc De Kampioenen te maken hebben met de maffia? Was het voor jullie echt een verrassing?

Merho: "Het is wel een ongelooflijk toeval dat er op hetzelfde moment 3 maffiaverhalen uitkomen, die ook nog eens qua thematiek dicht bij mekaar liggen. En dan nog wel bij dezelfde uitgever. Maar zoiets gebeurt wel meer. Ook met grappen. Blijkbaar hangt iets in de lucht en tappen verschillende mensen uit hetzelfde vaatje. Ik herinner me nog een anekdote uit de jaren '60. Toen kreeg het humorfestival 2 cartoons toegestuurd met dezelfde grap en ongeveer op dezelfde manier uitgewerkt. De ene inzending was van een Amerikaan en de andere van een Rus. Dat heeft toen de internationale pers gehaald."
Hec: "Soms hangen onderwerpen inderdaad in de lucht. Als je besluit de Kampioenen naar Sicilië te sturen, is het een bijna onvermijdbaar cliché dat de maffia eraan te pas komt. Een cliché is niet erg. Het ligt het eraan hoe je het verwerkt en dat doet ieder op zijn manier. Maar we wisten al van mekaar dat dit er zat aan te komen. Wat doe je dan? Snel iets anders? Dat kan vaak niet meer. Het is niet erg, de albums zijn zeer verschillend."
Wim: "Dat De Kampioenen en W817 beiden rond het maffiathema, draaien verbaast me niet helemaal. Ze komen scenariogewijs immers van dezelfde hand. Ik weet dat Hec een grote liefhebber is van de Soprano's. De maffia is een zeer dankbaar gegeven om een strip rond te maken. Nu weet ik niet welk album Hec het eerst heeft geschreven en of de verhalen mekaar hebben beïnvloed, maar ik kan me inbeelden dat het ene maffiaverhaal inspiratie geeft om het andere te maken. Zo is er een bepaalde scène in de Pizzadealers waar Boma en de Pussycat in voorkomen. Het was leuk Boma eens te tekenen. Het was een kort maar krachtig optreden. Dat Kiekeboe ook met een maffiaverhaal uitkomt, is - denk ik - puur toeval. Maar desondanks zijn het toch drie compleet verschillende verhalen geworden!"

Dat klopt maar gelijkenissen zijn er ook. Zowel in Kiekeboe als in W817 kunnen we cameo's ontdekken van acteurs uit 'The Soprano's' (in FC de Kampioenen niet, of we moeten verkeerd gezien hebben): mogen we jullie tot fans van deze reeks rekenen?

Merho: "Ik ben alleszins een heel grote fan van de serie. En van Hec weet ik dat hij ook het ook is. Voor mij een van de beste tv-reeksen ooit. Trouwens de enige die ik volledig op dvd heb en nog regelmatig herbekijk. Zeer boeiend en leerzaam voor een scenarist. Hoe de verhaallijn is opgebouwd, de onderhuidse humor, het omzeilen van cliché's, personages die opeens voor 20 afleveringen verdwijnen en dan weer opduiken. Echt prachtig gedaan."
Hec: "Ik ben zeker een fan. Wim kijkt waarschijnlijk ook."
Wim: "Ik ben eigenlijk niet zo'n televisiekijker - hoewel de strips die ik teken ervan afgeleid zijn - maar sommige reeksen volg ik wel. De Soprano's heb ik te laat opgemerkt en ik heb me voorgenomen om ze op dvd te bekijken, maar dat is er tot nu toe nog niet van gekomen. En als ik iets volg wil ik dat graag van de allereerste aflevering zien. Misschien dat ik dat kan doen tijdens m'n regenachtige vakantiedagen!?"

Lijkt me een goed idee. Hebben jullie verder nog iets met de maffia: kijken jullie naar allerhande maffia-films zoals The Godfather, verzamelen jullie afgehakte paardenkoppen in jullie bed, moeten jullie kinderen je aanspreken als 'godfather'..?

Merho: "The Godfather is natuurlijk een niet te missen klassieker. Maar ik hou ook van The Freshman, waarin Brando zijn personage van Don Corleone op een heel geestige manier parodieert."
Hec: Ik ben niet zo gek op maffia-films. Alleen The Soprano's sprak me aan omdat het zo atypisch is. Het draait niet persé om geweld, er zit veel humor in en ze zijn allemaal ontzettend dom, zonder uitzondering."
Wim: Ik heb bij toeval pas Cowboys en de maffia aangeschaft van Follet. Alleen al de moeite omwille van het schitterende tekenwerk. Maar ik heb het nog niet uitgelezen."

De ijsjeskraam-maffia (Kiekeboe), de drugsmaffia (W817) of de gokmaffia (FC De Kampioenen): met welke maffia willen jullie het minst in aanraking komen?

Merho: "Roomijs lijkt me nog het veiligste, zeker als we een beetje goeie zomer krijgen. Laten we dat tenminst hopen."
Hec: "Met de stripmaffia."
Wim: "Met de waspoedermaffia?"

Het maffia-gegeven is dus een goed gegeven om in stripscenario's om te zetten. Wat is juist de aantrekkingskracht van zo'n maffia-wereld?

Merho: "Maffia is een zeer dankbaar gegeven dat altijd opnieuw opduikt, zowel in literatuur als in film, televisie en strips. Het is vooral de dubbele moraal van de maffia wat het voor mij zo aantrekkelijk maakt. Aan de ene kant de familiewaarden en het diepingebakken geloof met daartegenover corruptie, diefstal en moord."
Hec: "Zoals ik al zei, het trekt me niet speciaal aan. Het is een onderwerp als een ander..."
Wim: "Hun familiewaarden, die hiërarchie die zo gerespecteerd wordt en dan haaks daarop het feit dat ze mekaar zitten uit te moorden voor macht en geld. Het is iets van alle tijden, een universeel gegeven dat overal bekend is ook."

Tussendoor toch even vragen: lezen jullie elkaars strips eigenlijk? En bellen/mailen jullie elkaar dan op voor aan- of opmerkingen?

Merho: "We sturen mekaar onze albums en uiteraard lees ik die ook. Om op de hoogte te blijven van waar mijn collega's mee bezig zijn (maffia dus), maar zeker ook voor het plezier. En mocht het al nodig zijn, wie ben ik om aanmerkingen te maken op mijn collega's. We weten gewoonlijk zelf best of we goed of minder goed bezig zijn."
Hec: "Ik lees Kiekeboe uiteraard. Als ik Rob bel of mail, is het om hem te feliciteren met alweer een fijn album."
Wim: "Ja hoor, ik lees met veel plezier de Kampioenen en Kiekeboes! En wie ben ik om opmerkingen te geven op het werk van m'n collega's, laat staan op hen die voor jonge generatie striptekenaars, waartoe ik nog behoor, het strippad hebben geëffend?! Nee, ik leer nog elke dag van hen bij."

Zijn jullie ooit met de maffia in contact gekomen? Of toch iets dat jullie maffia zouden noemen?

Merho: "Tot hiertoe niet. Misschien na dit album. Mocht er een of andere maffiose figuur zich in een van de personages herkennen. Maar dan lees je het wel in de kranten."
Hec: "Het is te verleidelijk om hier op te antwoorden."
Wim: "Welja, van die maffiosi die ervoor zorgen dat ons dagelijks leven zo duur wordt?! De oliemaffia? De mensen staan op het randje van opstandig te worden als dat zo doorgaat. Toch?"

En met recht en rede. De volgende albums van de verschillende reeksen zullen geen maffia meer bevatten? Waar zullen die albums dan over gaan?

Merho: "Momenteel werk ik aan GELD TERUG. Een schatrijke verzamelaar laat een wereldvermaard kunstwerk stelen. Het is zo bekend dat het compleet onverkoopbaar is. Maar de excentriekeling wil het in zijn collectie. Maar wat als de diefstal lukt en de opdrachtgever op datzelfde moment sterft?"
Hec: "Het volgende album van de Kampioenen heet DE RALLY VAN TANTE EULALIE en het gaat over... raad eens? De rally van tante Eulalie! Daarna volgt PAULIENTJE OP DE DOOL, alweer een album met luister-cd. De kids van W817 trekken naar de kust voor vakantiejobs in KAPERS OP DE KUST."
Wim: "Na KAPERS OP DE KUST, wacht ons het negende album van Basta op dat IN GOEDE EN KWADE DAGEN zal heten en waarin het huwelijk van Bert en Patsy uit de doeken zal worden gedaan. Een leuk verhaal van Tom."

Genoeg om naar uit te kijken dus!


> terug naar boven...

Wim Swerts, Luc Vanas en Hec Leemans
over het 16de album van W817:
"Waspoederstrips hadden toch geen diepgang?"
Stripelmagazine 92 - 02 april 2008

Birgit, Akke, Carlo, Steve, Tom, Jasmijn en Zoë; deze namen komen u niet bekend voor? Dan kijkt u nooit naar de jeugdsitcom W817 op Ketnet of hebt u nooit een strip van dit olijke gezelschap in handen gehad. Ondertussen ligt het 16de album 'Paniek op de pool' al in allerhande winkelrekken te blinken waarin onze helden zich bevinden op de - u kan het al raden - Noordpool. Het trio auteurs - Swerts, Vanas en Leemans - slagen er weer in om met elementen als pinguïns, poolvossen, eenzame poolreizigers, educatieve weetjes, Guantánamo Bay, de klimaatproblematiek en Vlaamse charmezangers een hoogst amusante strip in elkaar te steken. Minstens even amusant als dit trio-interview met de makers van W817!

Een groot deel van het verhaal gaat door op de Noordpool. Geen verrassing met een titel als 'Paniek op de Pool'. Was het eens een verademing om wat minder decors te tekenen of onderschatten we nu het tekenen van ijslandschappen?

Luc: IJslandschappen... eindelijk mooie overzichtelijk pagina's... op afstand duidelijk en genietbaar. Niet allemaal natuurlijk, er zijn er nog waar telkens teveel in staat.
Wim: Ja, maar zelfs als er niks staat is het voor hem nog te veel. Luc z’n ultieme strip is dan ook de blancostrip waar je als lezer je fantasie op los kan laten.
Luc: Gevolgd door de negrostrip.
Wim: Nu, die ijslandschappen tekenen was in het begin wel interessant en leuk, maar na zoveel pagina’s heb je ‘t wel gehad, hehehe. Uiteindelijk werd de leegte van het landschap gecompenseerd met de figuren die er soms in ieder prentje allemaal in stonden.

Het zal misschien niet bewust gedaan zijn maar uiteindelijk hebben jullie in de strip weer wat educatieve zaken ingestoken; we komen te weten dat er geen pinguïns op de Noordpool leven, dat Guantánamo Bay geen Club Med is, dat een orka ook zwaardwalvis genoemd wordt. Is dat de schoolmeester in jullie die wakker wordt?

Hec: Als je informatie in een strip verwerkt, moet die liefst kloppen natuurlijk. Wees maar zeker dat die info er bewust in gestopt is. Wellicht schuilt er in Hec Leemans toch een mislukte schoolmeester...
Luc: Just is just. We zijn nog van de oude generatie en weten die dingetjes haast van nature. Weetjes zijn plezant. Iedereen in België leest de weetjes. Plezant gewoon.

Als jullie moeten kiezen tussen de Noordpool eenzaam oversteken of een bezoekje aan Guantánamo Bay; waar zou jullie voorkeur heen gaan?

Hec: Het schijnt dat je Guantánamo Bay kunt bezoeken met een journalistenkaart. De reis ernaartoe is vrij avontuurlijk, want je wordt vanuit Miami aangevlogen met een klein vliegtuigje. Tijdens het bezoek moet je strikt aan het handje van de militairen lopen en je mag geen vervelende vragen stellen. 's Avonds is er uitgaansverbod en van CUBA krijg je niks te zien. Het zal dus toch eenzaam de noordpool oversteken worden...
Luc: Gaan kijken in Guantánamo Bay natuurlijk. Warm weer, als toerist, waarom niet. Weer een weetje, hé !? Hoe zou het daar nu echt aan toe gaan ? Dat wil iedereen toch eens weten. Enfin.. wij auteurs zijn er toch 'even geweest'.
Wim: Waarom hebben ze Guantánamo Bay niet op de Noordpool gezet? Dan hadden we twee vliegen in een klap.

Trixie Trancercour komen onze helden ook tegen op de Noordpool. Echt vriendelijk komt ie niet over (zelfs een heel dreigend gezicht). Mogen we veronderstellen dat Dixie Dansercoer niet als model heeft gestaan?

Hec: Als je zolang eenzaam over de pool trekt, gaat je gezicht wat naar de vrieskou staan... De man heeft bovendien een project: geen levende ziel ontmoeten!
Luc: Die mens moet ook enorm gefrustreerd geweest zijn door zijn pech hier in de Belgische haven. Constant pers, volk, pech... Je zou voor minder kregelig worden. Nu had-ie eens rust en dan staan daar van die druktemakers.
Wim: Het zijn net die absurde situaties die het leuk maken. Een beetje Britse humor. Hec is daar heel goed in.

Veel beestjes in de strip; welk was het gemakkelijkste dier om te tekenen en welk het moeilijkst?

Luc: Zo te zien.. de poolvos.
Wim: Dat is geen poolvos, dat is een walrus.
Luc: …

Het is een beetje door een Vlaamsche schlagerzanger dat de helden in dit avontuur verzeild raken. De liedjes van Bobby Benny worden zelfs als marteltuig gebruikt. Jullie zijn niet echt verzot op onze Vlaamsche schlagerzangers of gaan we nu te kort uit de bocht?

Hec: Je kunt ook een Engelse tekst parodiëren, maar in het Nederlands is het voor iedereen verstaanbaar. Je vliegt dus uit de bocht, tegen de boom aan.
Luc: Laat ze maar wat meer Vlaamse muziek horen op de radio. Want wie luistert er het meeste door de dag naar de radio ? De oudere generatie natuurlijk. De rest zit op school of heeft een job waar ze zich moeten concentreren. Ze maken de radio voor de jongeren, maar die hebben weinig tijd om te "luisteren". Lessen volgen, chatten, rondchillen... wanneer luisteren ze nog?
Wim: Die muziek als marteltuig gebruiken vond ik echt wel een schot in de roos!

Eigenlijk worden er ook wat serieuze zaken aangeklaagd: de opwarming van de aarde, de onmenselijke behandeling van de gevangenen op Guantánamo Bay... Hoe ver mogen jullie of denken jullie daar in te mogen gaan in een jeugdstrip? Is het de bedoeling om de jeugd over dat soort zaken te laten nadenken?

Hec: We zouden liefst willen dat ze daar over nadenken en dat ze uit de strip leren dat zulke dingen – helaas - bestaan. Waspoederstrips hadden toch geen diepgang?
Wim: Dat is steeds de verrassing als we aan een scenario van Hec werken. We krijgen dat paginagewijs doorgefaxt en weten nooit op voorhand waar we aan toe zijn. Een strip die zich op de Noordpool afspeelt lijkt op het eerste gezicht een ‘leeg’ gegeven. Maar Hec heeft er inhoudelijk precies des te meer erin verwerkt. Je moet het maar doen!
Luc: Alles mag zowat. Als we maar niemand specifiek beledigen. Het moet herkenbaar kunnen zijn voor jong en oud.

Over het milieu gesproken; jullie doen ook aan recyclage. Zomaar eventjes 7 stripkaders worden tweemaal gebruikt. Is dat jullie bescheiden aanzet tot een beter milieu?

Hec: Tiens! Als Marc Legendre dat doet in een striproman is dat kunst!
Luc: Dat zijn dan ook de mooiere pagina's. We wilden dat jullie ze zeker gezien zouden hebben, vandaar de herhaling. Dat gaat ook wat sneller om te maken ja, dus hadden we tijd over en zodus meteen de wagen in, een oude diesel en in "eerste" naar de stad gereden. Frieten gaan halen bij McDonalds... blijven wachten in een draaiende auto op de bestelling... opgegeten in de auto en net voordat we terug in het atelier waren... even de restjes door het raam kieperen. Hmmm, propere auto.

Volgende album in wording kreeg de naam 'De pizzadealers' mee: welke pizza zal er gedeald worden? En zal hij in dat album smaken?

Hec: Het wordt een zeer explosief verhaal, boordevol actie... Meer kunnen we er nu niet over zeggen.
Wim: Een album om je vingers af te likken!
Luc: Dit is het best bewaarde geheim van Standaard Uitgeverij. Hec is een liefhebber van de Italiaanse keuken. Hij kent dus alles van Italië en had ons een heel goed verhaal beloofd. Het is voor ons ook nog een goed bewaard geheim. We tekenen van pagina tot pagina.
Wim: Dat doet me aan die anekdote denken dat we Hec eens op een Italiaanse etentje in Hasselt trakteerden. We kozen het verrassingsmenu. En of het een verrassing was, hè Hec?
Hec: Ja, die friet-biefstuk was een verrassing, toegegeven!


> terug naar boven...
                                                                 

Wim Swerts over de vooroordelen tegenover BV-strips en mediastrips: "Dit is in feite zo'n stelling van mensen die ons en ons werk proberen te stigmatiseren."
Stripelmagazine 79 - 19 december 2007

Juicht allen! De vijftiende W817-strip ligt al enkele weken te blinken in allerhande rekken. Het teken- en schrijftrio Swerts, Vanas en Bouden hebben van dit feestelijk album weer een lekker leesbaar album gemaakt dat tal van lezers een halfuurtje tot een uurtje ontspanning zal geven. Pfft, zo'n zoveelste BV-strip interesseert me niet, horen we iemand murmelen. Dat is uw goed recht maar waarom niet? Tal van vooroordelen omtrent de BV-strip en/of mediastrip worden door zogenaamde kenners de wereld ingestuurd. Kloppen die vooroordelen wel? Kan u uw kinderen zo'n strip laten lezen zonder dat ze verloren zijn voor de stripleescultuur? En zijn het dan geen waspoederstrips? En streven die tekenaars van dat soort strips geen makkelijk commercieel succes na met slecht getekende strips? Veertien vooroordelen tegenover de media- en/of BV-strip legden wij voor aan Wim Swerts, tekenaar van dat soort verguisde strips. De antwoorden zijn snedig, verrassend, assertief maar steeds volledig uit het hart. Naar journalisten toe, naar zogenaamde stripkenners toe maar ook met een boodschap naar eigen collega's! Voor eens en voor altijd; de vooroordelen ontkracht! (?)

1. Een BV-strip of mediastrip zijn hetzelfde

Wim Swerts: "Een BV-strip is wel een mediastrip, maar een mediastrip is niet altijd een BV-strip. In een interview dat ik in 2004 gaf aan Stripnieuws - met Ivan Claeys als reporter van dienst nota bene - naar aanleiding van het uitkomen van de Kimstrip, heb ik de term "mediagerelateerde" strip of kortweg mediastrip geopperd, omdat ik vond dat dat een bredere lading dekt dan de term BV-strip. Een BV-strip is gebaseerd op een reëel iemand: een sportvedette, een komiek, een zanger, iemand die ‘in eigen naam’ optreedt. Het is ook enkel in Vlaanderen van toepassing omwille van die ‘V’ in BV. Een mediastrip heeft een ruimere basis. Ze is meer gebaseerd op fictieve personages, vaak afgeleid van een populaire TV-serie. Zo’n TV-serie bepaalt een kader en de personages dat het publiek kent. Dat is dan het vertrekpunt waar je als stripauteur verder mee kan. Bij een BV is die omkadering vaak minder duidelijk. Het beeld dat het publiek heeft van wat zo’n BV doet, buiten zijn bekend-zijn om, is onduidelijk, en heel verschillend. Je gaat dan automatisch als stripauteur een beeld moeten scheppen, waar de ene lezer zich wel in zal terugvinden, en de andere niet. De enige BV-reeks die dit met groot succes heeft weten te omzeilen en echt succes kent, is Urbanus."

2. In een BV-strip of mediastrip kunnen tekenaars hun creatief ei niet kwijt

Wim Swerts: "Natuurlijk wel. Het is niet anders dan met andere strips. Mediastrip is slechts een segment in het brede aanbod van verschillende soorten strips. Wie zijn creativiteit in deze strips niet kwijt kan, kan dat ook niet in een andere strip. Je creativiteit zou beperkt kunnen worden als de uitgever je opdraagt om een soort adaptatie van een verhaal te maken. Als je dat doet, merk je het verschil goed tussen het medium strip en de bron van de adaptie, zij het is een TV-aflevering of een literair werk. Hoewel ik een stripadaptatie van een literair werk niet als mediastrip zou definiëren. Dat geldt andersom ook niet. Hoe dan ook, een strip is nu eenmaal beperkt in het aantal pagina’s. Een boek van 600 blz of een TV-aflevering van een uur in een strip van 30 of zelfs 44 pagina's proppen is om beperkingen vragen."
"Uiteindelijk kan je ook afvragen, waarom zou je een verhaal in stripvorm nog eens lezen als je dat al eens in uitgebreidere boekvorm of op TV heb gezien? Ik meen dat het veel interessanter is om nieuwe verhalen te bedenken op ‘stripformaat’, maar wel gebaseerd op de gegeven personages.Dat is wat Hec doet met zijn Kampioenen en W817, of wat Tom Bouden doet voor Basta. En dat lijkt me de beste werkwijze waarmee veel creatieve eieren kunnen gebakken worden."

3. Een BV-strip of mediastrip staat of valt met de populariteit van de BV annex TV-serie

Wim Swerts: "Er zijn tal van BV-strips die niet het verwachte succes haalden, zelfs op het hoogtepunt van succes van de bepaalde BV of TV-serie waarop het gebaseerd was. De strip staat of valt met de professionaliteit waarmee het al dan niet gemaakt is, maar geldt dat niet voor alle strips? De mediastrip heeft weliswaar een link heeft met een op zich al populair gegeven. Dat helpt natuurlijk altijd voor de bekendheid van een strip. Ik zie het een beetje als een alternatief op de voorpublicaties die strips vroeger hadden in kranten. Tijden veranderen echter en het is geen schande om daarin mee te gaan. Integendeel. Van bijvoorbeeld W817 worden er trouwens al sinds een aantal jaren geen nieuwe afleveringen meer gemaakt en toch blijven we nog doordoen met de stripreeks. Er zijn nog wat heruitzendingen, zij het op heel onregelmatige basis. Nu, je hebt een bepaalde exposure nodig. Als die wegvalt in de vorm van voorpublicaties of heruitzendingen, dan gaat iedere reeks sowieso aandacht en lezers verliezen."

4. Een BV-strip of mediastrip is sowieso voor kinderen bedoeld

Wim Swerts: "Je kan dat niet veralgemenen. Een stripreeks als F.C. De kampioenen wordt gelezen door jong én oud. Onze reeksen spreken een jong tot jeugdig publiek aan. Maar het is net zo voor de strip in het algemeen. Sommige reeksen zijn enkel geschikt voor een volwassen publiek terwijl een andere reeks vooral aanslaat bij kinderen. Mediastrips zijn dus uiteindelijk evengoed bedoeld voor een publiek van 7 tot 77. Als ik ga signeren kom ik alvast alle leeftijden tegen."

5. Een BV-strip of mediastrip staat voor de verkleutering van het beeldverhaal

Wim Swerts: "Mediastrips zijn populaire strips. Ze staan voor het behoud van een populair lezerspubliek. En daar is niks mis mee. Integendeel, zonder zou de hele sector kapot gaan. De opbrengsten van een populaire strips, al dan niet een mediastrip, kunnen geïnvesteerd worden in nieuwe reeksen of auteurs. De sector kan, hier in Vlaanderen althans, niet overleven op een beperkt publiek van elitaire striplezers. Begrijp me niet verkeerd, daar is helemaal niks mis mee hé! Die kunnen perfect naast mekaar bestaan en mekaar aanvullen."

6. Vroeger had je geen BV-strips of mediastrips

Wim Swerts: "Mediastrips bestaan al zolang film en televisie er zijn! Soms is het zelfs niet meer geweten dat sommige stripreeksen daarop gebaseerd waren. Tanguy & Laverdure, Laurel en Hardy, Charlie Chaplin, The Lone Ranger, Dr. Kildare, Roy Rogers, Mickey Mouse, Donald Duck, Star Wars… zijn er maar een greep uit. Het is dus helemaal niets nieuws onder de stripzon. Die strips behoren inmiddels tot het algemeen stripcollectief en in die tijd werd er ook geen drukte om gemaakt of een strip al dan niet afgeleid was van een TV-reeks. Tegenwoordig is het trouwens een tweerichtingsverkeer en worden er van stripreeksen animatiereeksen en zelfs films gemaakt. In de multimediale wereld waarin we tegenwoordig leven is het normaal dat er interactie is tussen de verschillende media. Ik zie daar dus geen graten in, in welke richting het ook gaat. Er is zeer zeker een bepaalde evolutie op til, en dat brengt de nodige zorgen met zich mee, maar anderzijds gaan daar zeker ook weer nieuwe dingen uit voortkomen die het gezicht van de toekomstige strip zullen bepalen."

7. De scheppers van een BV-strip of mediastrip zijn broodtekenaars

Wim Swerts: "Nee, het zijn gewoon tekenaars. De enige die het echt voor het brood doen, zijn de bakkers. Iedere zelfstandige tekenaar is toch een broodtekenaar. Werken we niet allemaal voor onze boterham? Noem je een agent een broodagent? Of een onderwijzer een broodonderwijzer? Zouden we de lotto spelen, en vooral winnen, dan zouden we misschien belegde broodtekenaars zijn."

8. Een BV-strip of mediastrip is hetzelfde als een waspoederstrip

Wim Swerts: "Degene die dat bedacht heeft, heeft geen hoge hoed op voor mediastrips. Dat is natuurlijk zijn goed recht, maar laat mij eerlijk zijn: ikzelf heb de pést aan die term. Hij mag het weten en misschien zal hem dat deugd doen. ’t Zij zo. Dan heeft hij nog érgens deugd van. (lacht) Maar bekijk het vanuit mijn standpunt: je werkt hard aan de strips, je verdient eerlijk je brood met een mooi beroep (wie kan nog zeggen dat hij van zijn hobby zijn beroep kan maken. Dat is toch geweldig?) Nee, daar zet ik mij dan liever boven en denk dan wijselijk “dat ze het me verdomme maar eens nadoen”, want geloof me, ik heb ook - net als tal van collega’s - afgezien van het werk dat ik doe. Hoe mooi en idyllisch de job ook lijkt, het is en blijft hard labeur dat zwaar onderschat wordt. Jarenlang zeven dagen op zeven van ’s morgens tot en gat in de nacht werken, meer dan honderd-uren-weken. Je kan er eigenlijk alleen maar van meespreken als je dat ook werkelijk aan den lijve ondervonden hebt. Wel, dààr heb ik respect voor, zowel voor anderen maar zeker óók voor mezelf! Ik kan er perfect mee leven dat niet iedereen van m'n werk houdt. Dat is onmogelijk. Maar er moet respect blijven. Zodus leven en laten leven, denk ik dan. Ons publiek denkt er gelukkig anders over dan de enkelingen die ons werk 'minderwaardig' vinden. Oef.
Over respect gesproken. Zo vind ik het ook jammer dat het tegenwoordig een trend is om collega’s te bekritiseren. Ondanks mijn 41 jaar ben ik op dat gebied dan misschien van de oude stempel, maar collega’s bekritiseer je niet in het openbaar of op forums, vind ik. Het Vlaamse stripwereldje is zoals peanuts. Het is piepklein. Iedereen kent iedereen. Waarom door kritische woorden daarin dan nog eens verdeeldheid zaaien?!? Waar is dat in godsnaam voor nodig? Ik snap dat dus niet, hè! Begrijp me niet verkeerd, kritiek mag of moet
natuurlijk, maar laat het dan opbouwend zijn, met respect voor mekaar en vooral, durf het dan ook in mekaars ogen te zeggen in plaats van achter mekaars rug of via omwegen op forums of in interviews. Weet je, je creëert een negatieve sfeer, en daar heb ik een grondige hekel aan. Jezelf proberen te 'opwaarderen' door een ander af te breken, is maar al te gemakkelijk. Voilà. Dat moest toch even van me af... gretverrrr... (lacht)."

9. Een BV-strip of mediastrip moet aan de (snelle) lopende band gemaakt worden en zijn dus sowieso slecht getekend

Wim Swerts: "Maar neen! Je weet evengoed als ik dat, om in de Vlaamse markt te overleven van je stripwerk, je als auteur en uitgever drie reeksalbums per jaar moet zien te maken. Dan wordt het rendabel. De Vlaamse stripmarkt is gewoon te klein, en wordt alsmaar kleiner naarmate er meer strips in de winkelschappen komen. Die hoge productie op zich werpt beperkingen op, mààr anderzijds is het nu ook nèt de kunst om aan dat hoge tempo toch een degelijke strip te maken. Van mediastrips worden er niet meer albums per jaar gemaakt dan van andere Vlaamse strips. En geloof me, als we konden toekomen met slechts één album per jaar te maken, dan zouden we ’t zeker doen!
En zij die het doen, chapeau, daar doe ik m'n hoed voor af. Maar je kan ze wel op één hand tellen, helaas. Weet je. Ik ben nu bijna 18 jaar mediastrips aan 't tekenen en daarmee zijn we met twee, soms drie mensen fulltime mee bezig. Je moet vooràl slecht tekenen om dat vol te houden (lacht). Dit is in feite zo'n stelling van mensen die ons en ons werk proberen te stigmatiseren. Uiteindelijk zegt het meer over die mensen dan over ons werk. Ons publiek denkt er gelukkig anders over. Natuurlijk zijn sommige strips beter dan andere, maar welke auteur heeft dat niet? Ik hou ook steeds in gedachte wat Jef Nys ooit zei dat succes steeds een slingerbeweging maakt: Het ene moment ben je hot, het andere moment ben je passé. Maar uiteindelijk zijn het de volhouders die blijven en niet de eendagsvliegen."

10. Er zijn teveel BV-strips of mediastrips die op de markt worden gegooid

Wim Swerts: "Weet je, ik krijg het er soms van als ik dat intussen afgezaagde commentaar hoor als zou de mediastrip de Vlaamse stripmarkt overspoelen en dat je niets anders ziet dan dat! Mannekes, ik vraag me dan af waar die mensen gaan kijken? Maar als ik in een stripspeciaalzaak of naar de stripafdeling van een grootwarenhuis ga, dan zie ik daar wel mijn eigen reeksen liggen, en een paar andere mediastrips, maar dat is dan uiteindelijk écht maar een fractie van heel het aanbod van strips! Er zijn nog nooit zoveel strips en stripuitgevers geweest als tegenwoordig. Dat zorgt natuurlijk voor een gevoel van concurrentie dat er vroeger veel minder was. Er is echter de perceptie - laten we eens een modewoord gebruiken - dat er meer mediastrips op de markt komen omdat het verschijnen ervan op TV of via de media bekend worden gemaakt. Dat gebeurt niet of in mindere mate met de niet-mediastrips. Maar dat wil dus zeker niet zeggen dat er meer van gemaakt worden."

11. Een BV-strip of mediastrip is makkelijk te tekenen

Wim Swerts: "Zij die dat beweren moeten het maar eens proberen. Nogmaals, een mediastrip is een strip als een ander en is derhalve niet moeilijker of makkelijker te tekenen. Men veronderstelt dat het makkelijker is, omdat je vertrekt van een basis die reeds bestaande is. Maar dan moet dat natuurlijk nog altijd getekend worden. Vergeet daarbij niet dat er in de beginfase ook nog eens rekening moet gehouden worden met de acteurs wiens personage je tekent. Zij hebben daar dan ook even hun zeg over. Neem nu onze W817 nr.15: dat speelt zich voor een groot deel af in een operagebouw. Tom Bouden heeft daarvoor maar liefst 150 foto’s gemaakt van de stadsschouwburg van Brugge, van kelder tot zolderverdieping. We hebben daar zeer goed gebruik van gemaakt! Ondanks het tempo trachten we onze strips zo goed mogelijk te verzorgen. Nu, zowel in mediastrips als andere strips heb je betere en minder goede reeksen. Je mag ze niet allemaal over dezelfde kam scheren, maar makkelijk te tekenen, dat zijn ze geen van allen."

12. Een BV-strip of mediastrip is makkelijk commercieel succes nastreven

Wim Swerts: "Het is allemaal zo relatief. Commercieel succes is jammer genoeg geen formule die iedereen kan toepassen. Het zou mooi zijn. Als het niet goed gemaakt is, kan je het sowieso vergeten. Er zijn uiteindelijk meer mediareeksen die het niet gehaald hebben, dan wel. Het is dus zeker geen garantie op commercieel succes. Een mediastrip heeft enkel mee dat het publiek het gegeven op voorhand kent. Weet je, men verkijkt zich ook op de financiële verdiensten van stripauteurs van mediastrips. Waar een auteur die een volledig eigen reeks maakt zijn auteursrechten met niemand anders hoeft te delen, daar zien ‘mediastripauteurs’ hun rechten verdeeld onder andere rechthebbenden, zoals bijvoorbeeld het productiehuis van de TV-serie waarop de stripreeks gebaseerd is of zelfs de acteurs. Voor Samson en Gert telden de acteurs hoe vaak hun personage in de strip voorkwam. Aan de hand daarvan werd dan het percentage dat voor hen voorzien was, onderling verdeeld. Maar de auteurs zelf zien hun percentage daardoor met de helft of zelfs meer slinken."

13. Als kinderen de strip leren kennen via een BV-strip of mediastrip zijn ze verloren als striplezer.

Wim Swerts: "Dat klinkt als die bewering van in de jaren stillekes dat strips er enkel voor luieriken en dommeriken waren. Nee, ik ben zelfs overtuigd van het tegendeel. Kijk, de kinderen hebben tegenwoordig zo’n groot aanbod aan bezigheden en afleiding: dvd’s, games, computer en TV om er maar enkele te noemen. Vroeger was dat er allemaal niet en strips deden kinderen al eens vluchten in een fantasiewereld. Nu vluchten ze met hun fantasie in digitale werelden. Via mediastrips behouden ‘de digikids’ (om ze maar een naam te geven), nog een band met de medium strip. Het kan net een springplank zijn naar het ruime aanbod van strips dat er op de markt te krijgen is."

14. De 15de W817-strip is een mediastrip en moet je dus sowieso links laten liggen

Wim Swerts: "Nee, je mag ze links meenemen, of rechts. Maakt niet uit. Maar ze laten liggen omdat het mediastrips zijn? Enkel als je een bevooroordeelde idioot bent. En nu maar hopen dat niet al teveel mensen zich daarmee aangesproken voelen. (lacht) Zoja? Dan wens ik ze alsnog van harte een gelukkig, gezond en vredig 2008 toe!"

(klik hier voor de oorpronkelijke publicatie)

> terug naar boven...

Bouden, Swerts en Vanas over het 5de album van
'En Daarmee Basta!': "De kritiek dat 't dus makkelijker
is een mediastrip te maken, slaat nergens op"
Stripelmagazine 64 - 24 juli 2007

Mistmaniakken, sprekende doodgravers, grappige etalages en de nooit werkende GPS; het vijfde ‘En Daarmee Basta’-album is gearriveerd! De strip gebaseerd op de jeugdsitcom ‘En Daarmee Basta!’ lees je in een rotvaart uit en wordt getekend door dezelfde mensen – Wim Swerts en Luc Vanas - die u op regelmatige basis een ‘W817’-strip bezorgen. Voor de scenario’s staat Tom Bouden in. Een triootje kon er nog net af tijdens de vakantie van de heren tekenaars. Foto’s hebben we begrijpelijkerwijs niet getrokken…


De strip lees je in een rotvaart; h oe krijgen jullie die snelheid in de albums? Is dat op het conto te schrijven van Tom Bouden of hebben jullie tekeningen daar ook iets mee te maken?

Wim: We zijn blij dat jullie dat vinden. Uiteindelijk als je een strip uittekent ervaar je dat enigszins anders. Je moet het een tijdje laten liggen en dan eens herlezen. De vaart die er in zit, is in de eerste plaats te danken aan de scenarist, aan Tom, die het verhaal op papier zet. Als het daar al fout zou lopen, dan kan je het met het mooiste tekenwerk niet rechttrekken. Uiteindelijk vullen scenario en tekenwerk mekaar natuurlijk aan.
Luc: Maar in feite scheuren we met onze Citroënnekes de autostrades af. Ik achter het stuur terwijl Wim tekent, zo tegen 200 km/uur.
Tom: Gelukkig rij ik met een Jaguar, anders zouden ze niet bij te houden zijn. We krijgen natuurlijk maar 30 pagina's om een verhaal te vertellen, en veel is dat niet. Voor je het weet zit je aan de laatste pagina. Vandaar dat ik die pagina's zo goed mogelijk probeer te vullen.

'En daarmee basta!' is een jeugdsitcom op Ketnet; zijn jullie nu verplicht om die te volgen en kwijten jullie je goed van deze taak?

Wim: We zijn enkel verplicht de setting en de karakters te gebruiken. We, of beter in eerste instantie Tom, laat zich dus wel inspireren door de afleveringen, maar uiteindelijk zal er geen enkel verhaal dat in stripvorm verschenen is, identiek zijn aan de afleveringen op televisie.
Tom: Af en toe merk ik wel eens dat ik iets heb geschreven dat in een ietwat gelijkaardige vorm terugkomt in de tv-reeks. Maar dat is normaal als je los van elkaar werkt.
Luc: De kritiek dat 't dus makkelijker is een mediastrip te maken omdat je 'het gewoon maar moet overtekenen' slaat nergens op. Je respecteert het gegeven, maar voor de rest ben je vrij en is er evenveel werk aan als het maken van een niet-mediastrip.
Tom: Het vreemde is dat strips als Classix veel meer aandacht in de pers krijgen, terwijl dat in wezen gewoon overgetekende verhaaltjes zijn, terwijl ik bij Basta echt wel mijn best doe om telkens met een origineel verhaal af te komen, dat anders is dan het voorgaande of het volgende. En daar kruipt veel meer tijd in dan in het maken van een literaire bewerking.
Wim: De moeilijkheid is ook vaak dat er een massa hoofdfiguren in spelen, die ook in de strip een rol moeten krijgen. En zeven à acht figuren een hoofdrol geven kàn niet altijd. Dus wordt dat wel eens afgewisseld.
Luc: Maar Tom slaagt er in dit album wel goed in iedereen toch gelijkmatig de nodige aandacht te geven.
Tom: Zolang ze maar niet allemaal terzelfde tijd in één prentje moeten staan, niet?
Wim: Hehehe, inderdaad! En of wij in ons opzet slagen qua tekeningen? Dat moet je aan de lezer of Tom eens vragen. We werken er met plezier aan omdat het visueel toch een beetje anders is dan bv. W817. Soms hadden we graag alleen wat meer tijd gehad.
Luc: Hoewel, dan tekenen we uiteindelijk niet méér, alleen een beetje trager.
Wim: Juist daarom!

De GPS blijkt voor veel inspiratie te zorgen in het stripverhaal: hebben jullie eigenlijk een GPS en staat daar dan de vrouwen- of mannenstem op?

Wim: Ja, zo'n Tomtommeke, met een stem van een scone vlaamse deerne.
Luc: Ik leen die van Wim omdat 't zo'n schoon vrouwke is. M'n vrouw vind dat gelukkig niet erg.
Wim: Zou Tom ook een Tomtom hebben?
Luc: Tja, misschien ene met mannenstem?? Moeten we 's vragen!
Tom: Die heb ik inderdaad. Maar blijkbaar zijn de heren Lighthousers vergeten dat we de situatie met de haperende GPS echt hebben meegemaakt, toen we het station van Gent zochten.
Luc: Ja, dat klopt! Dat ding vond maar geen sateliet! Zo afgelegen is Gent nochtans nu ook weer niet hè? Wim: Bij ons in Limburg, tot daar toe. (lacht)

Sommige details in jullie fijne stripkaders zijn zoals steeds heel leuk om te ontdekken; reclameborden met eigendaardige reclame op, warme kappers en vegetarische bakkers, uitstalramen met vensters, de begrafenisondernemers die met zwarte tekstballonnen spreken,... noem maar op. Zijn dat zaken die gedetailleerd in het scenario van Tom staan of verzinnen jullie die allemaal zelf?

Luc: Het gros van die visuele grappen wordt door Tom aangebracht. Dat is ergens ook typerend voor zijn verhalen.
Tom: Zo typerend vind ik die nu toch ook weer niet. Ik doe dit bij Basta zeer bewust, omdat ik er gewoon een zo goed mogelijke strip wil van maken, met verschillende vormen van humor. Die visuele spelletjes zouden er niet inzitten indien ik de scenario's gewoon zou uittypen, maar omdat ik alles schets, gebeurt het al eens vaker dat ik merk dat er nog ergens iets op de achtergrond moet komen om een leeg stuk decor op te vullen. En dan zoek je naar iets grappigs. In het 4e album zaten er zo in de achtergrond meer dan 60 verwijzingen naar bestaande verhalen, maar bij het uittekenen zijn er een paar gesneuveld, vrees ik. Snif.
Luc: Oeps, de kopies waren misschien te licht waardoor we dat over het hoofd hebben gezien?
Wim: Wij geven er her en der een extra accentje aan zoals bijvoorbeeld die zwarte tekstballonen wanneer de begrafenisondernemer een woordje zegt. Dat zijn dingen die je invallen wanneer je aan 't tekenen bent.
Tom: Ik ben jaloers dat ik dat zelf niet heb bedacht.

Ooit al een mistmaniak tegen gekomen?

Wim: Ja, maar toen was er geen mist.
Luc: Hoe heb je 'm dan herkend?
Wim: Zijn mistlicht stond nog aan.

Wat is voor jullie het verschil tussen 'En Daarmee basta!' en 'W817'?

Wim: W817 is wat traditioneler van opbouw, zowel in vertelstijl als in tekenstijl.
Luc: Basta is soms wat 'surrealistischer'. Dromen of gedachten kunnen er met veel fantasie in uitgebeeld worden zonder in de "het-was-maar-weer-een-droom"-val te trappen. Dat is het leuke eraan. Nu zal je altijd wel zien dat 't van dezelfde tekenaar komt, maar er is toch wel degelijk dat verschil. Dat was ook uitdrukkelijk de vraag van de VRT en de Standaard Uitgeverij.

Zouden jullie een heel andere stijl aankunnen?

Wim: Ja, maar dat vergt even tijd om om te schakelen. Uiteindelijk kan je onze Studio 100-boeken niet vergelijken met wat we voor de Standaard Uitgeverij nu maken. Een tekenstijl wordt op een gegeven moment ook zoiets als een handschrift. Je moet je eens inbeelden dat men je vraagt om eens je handschrift helemaal te veranderen. Niet zo voor de hand liggend, toch?
Luc: Wie schrijft er nog met een pen tegenwoordig?
Wim: Ja, daar zeg je zo wat!

Mogen we jullie weerom hartelijk danken voor de moeite die jullie gedaan hebben om deze vragen te beantwoorden?

Wim: Graag gedaan.
Luc: Merciekes voor de aandacht!
Tom: Wim en Luc hebben me gedwongen. Ik heb begot nog last van jetlag!
Wim: Wat we allemaal niet over hebben voor de jongens van Stripeljee!

Snif, stop mannen, ons gemoed schiet vol!

(klik hier voor de oorspronkelijke publicatie)

> terug naar boven...

Swerts & Vanas over W817: "Zijn we zo voorspelbaar?"
Stripelmagazine 56 - 30 mei 2007

Het dertiende album van W817 is niet het ongeluksalbum van Wim Swerts en Luc Van Asten (Vanas). Hun stripfiguur Akke loopt daarentegen niet echt als de meest gelukkige mens ter wereld rond. Depressief dus en zijn enige oplossing lijkt hem een pelgrimstocht te ondernemen naar Santiago De Compostella. Wanneer zijn vrienden niets meer van hem horen, start de zoektocht naar depressieve Akke. Depressief is het laatste dat je de tekenaars van W817 mag noemen. Welke omschrijving hun mentale gesteldheid dan wel mag meekrijgen, kan u ons misschien wel meedelen na lezing van onderstaand interview. Het enige dat wij hopen, is dat er pillen voor bestaan. Swerts & Vanas; zonder medische begeleiding...

Akke depressief! In de eerste prent wordt dat al duidelijk. We hebben gemerkt dat op zowel de kalender als de digitale klok het cijfer 13 staat. Niet dat dat iets te maken heeft met Akke's depressie maar was het een soort symboliek die jullie er wilden insteken?

Vanas: "Ik heb een heel ongelukkige jeugd gehad, ik werd sexueel misbruikt door mijn cocker spaniel. Mijn vader liep altijd naakt rond in zijn werkoveral terwijl mijn moeder de cocker spaniel van mijn lijf haalde. Dit alles resulteerde in een soort van depressiviteit die zijn weerga niet kende en resulteerde in deze kleine verwijzingen op de eerste pagina. Mijn Cocker heette immers "dertien"."
Swerts: "Een cocker met geheugenverlies was dat hè. Vandaar dat-ie ook niet ophield."
Vanas: "Ja, maar ik zal 't nooit vergeten (hahaha)..."
Swerts: "Wel, nu ik er terug naar kijk (naar die prent) vraag ik me af waarom ik er geen 13u13 van gemaakt heb. Dat had Akke's ongeluksgevoel symbolisch ietwat duidelijker benadrukt. Maar eigenlijk was 13u03 gewoon het moment waarop ik het uur van dat klokje aan 't tekenen was. En die 13 van het klokje bracht me dan op het idee er ook maar de dertiende van de maand van te maken. De ware toedracht. Weet je, het is een openingsprent die een beetje sfeer en indruk wil maken. Akke's kamer boordevol computers en spelletjes, daar steek je effe tijd in om dat toch een klein beetje gedocumenteerd op papier te zetten en als je er dan zo aan 't prutsen bent, dan vallen zulke dingetjes je als vanzelf te binnen."
Vanas: "Een insidejoke voor ons was ook de naam Estelle Denis op de poster aan de deur."
Swerts: "Zo heette mijn hond... neenee, grapje..."
Vanas: "Het is een anekdote van ons bezoek aan Angoulème dit jaar. We waren er, samen met collega Geert De Sutter, met de wagen naartoe gereden en hadden van de winter weinig of geen last gehad tot we ginder aankwamen en er ineens sneeuw met pakken uit de lucht viel, de enige sneeuw die we dit jaar gezien hebben trouwens..."
Swerts: "Ja maar het kan deze zomer nog gaan sneeuwen..."
Vanas: "Daar zegt ge iets. In ieder geval, we logeerden in Cognac (een goeie gewoonte) en gingen veiligheidshalve dan maar de trein nemen naar het festival. En in de trein zaten we tegenover een bizarre gast, onze leeftijd schat ik. In de stoel langs hem lag er een uitgescheurd artikel over een zekere Estelle Denis, naar 't schijnt een of andere populaire franse journaliste. Grote foto van een mooie vrouw erop. En die gast zat dus de godganse reis lang -en dat was toch voor een klein uurtje - tegen die foto te converseren! Die had dus duidelijk een steek los!"
Swerts: "Inderdaad, en toen de conducteur langskwam voor kaartjes zei die kerel dat hij bij ons hoorde!"
Vanas: "Straf, hè. Zien wij eruit of we een steek los hebben zitten? ..."
Swerts: "... 't Zijn in ieder geval van dat soort dingetjes die we er wel 's insteken."

Akke begint dan aan de 'Camino' - niet het brommertje van vroeger maar de pelgrimstocht - met de belofte iedereen op de hoogte te houden van zijn wedervaren. Hebben jullie die tocht ooit overwogen?

Vanas: "Dagelijks zelfs. Meteen na de eerste verkrachting door mijn Cocker Spaniël zag ik het niet mee zitten. Dus vertrok ik op bezinning. Ik dacht dat het aan mij lag, maar ik was nauwelijks in Kuttekoven (nvdr d.i. een gehucht dichtbij Sint-Truiden) of een Dobermann nam de geur waar van de cocker en nam zijn werk meteen over. Met die Dobermann op mijn rug ben ik niet verder geraakt dan Scherpenheuvel."
Swerts: "... en zeggen dat we zo samen aan Samson en Gert moesten werken. Maar, die pelgrimstocht heb ik nog nooit overwogen. Misschien dat 'k dat ooit 's moet doen. Mijn kerkstoelgang (is dat een correct woord?) is niet om naar huis te schrijven."
Vanas: "Hij heeft het aan 't kruis..."
Swerts: "Is dat wel publiceerbaar?"
Vanas: "Dat vragen ze zich over onze strips ook af. Zijn we gewoon."
Swerts: "Klopt..."

We hebben het ook aan Hec Leemans gevraagd maar is Steve een neef van Balthazar Boma?

Swerts: "Op pagina 6 van album 7 "De prinses van Zonderland" zegt Steve: Ik heb een oom die worstenfabrikant is."
Vanas: "Dat maakt van Steve dus Boma's neef. Hoewel Steve eigenlijk een nicht is..."
Swerts: "Een nicht in een worstenfabriek, stel u voor. Don't shoot the tekenaars, 't was Hec z'n idee." (lacht)
Vanas: "Ze hadden zo'n antwoord verwacht, denk ik."
Swerts: "Zijn we zo voorspelbaar?"
Vanas: "Dat zeggen ze over onze strips ook."
Swerts: "Moeten ze onze strips dan toch ook maar 's lezen, dunkt me!"

Je moest eens weten wat ze allemaal over ons zeggen. Maar even terug naar het album; de helden worden geconfronteerd met valsmunters; hebben jullie eigenlijk ooit geprobeerd om geld na te tekenen (en eventueel uit te geven)?

Vanas: "Nee, nooit. Maar misschien moeten we dat eens proberen."
Swerts: "En dan worden we geklist en vliegen de bak in. En dan hebben we eens tijd om aan onze eigen dingen te werken."
Vanas: "Bedankt voor de tip!"
Swerts: "Tijdens onze jaren aan Sint-Lucas in Hasselt is er wel een docent grafische vormgeving geweest die dat voor de fun eens had gedaan, maar die heeft het toch wel geweten!"
Vanas: "Tja, wellicht verkochten z'n etsen niet zo goed en was dat een goed alternatief om bij te verdienen."
Swerts: "Dat zeggen ze over onze strips ook..."
Vanas: "Mensen zeggen zoveel..."
Swerts: "Maar nu heeft hij wel de clou van het verhaal verklapt."

Niet heel de clou, hé! Laten we het even over een andere boeg gooien; met welk van de personages komen jullie karakterieel het meest overeen?

Swerts: "Ik zou het begot niet weten. Ik zie geen overeenkomsten. Ik zou daar ook niet tussen passen. 't Zou 'n saaie strip zijn met mij in de hoofdrol, zo'n figuurtje dat niets anders doet dan achter een tekentafel zitten. Ben ook al een tijdje afgestudeerd en zo. Nee, laat mij maar achter de tekentafel het verhaal tekenen."
Vanas: "Ik weet het ook niet. Zoë, maar zonder borsten dan?"

Het volgende album zal 'De Robot van Cosinus' heten; mogen we ons dan verwachten aan een album vol wiskundige berekeningen en zal er ook een tangens in rondlopen?

Swerts: "Meer kans dat er een tanga in terug te vinden is, dan een tangens. Dit scenario werd immers door Tom Bouden geschreven die voor Hec Leemans inviel omdat hij op dat moment om gezondheidsredenen het wat kalmer aan moest doen."
Vanas: "Er worden tijdelijk een paar nieuwe figuren geïntroduceerd. Steve krijgt zo een vriend."
Swerts: "En Jasmijn en Tom worden voor de gelegenheid in een Robbedoes en Kwabbernootpakje gestopt."
Vanas: "En dan nog een paar snoodaards, een professor..."
Swerts: "En robots natuurlijk... Voldoende materiaal en figuren om weer een avontuur van te maken."

Maar dat zeggen ze altijd over jullie strips zeker?

(klik hier voor de oorspronkelijke publicatie)

> terug naar boven...

"Jeugdreeks 'Basta!' krijgt ster in Metropolis"
Het Laatste Nieuws - 15 februari 2007

"Swerts en Vanas: W817, En Daarmee Basta!"
Stripelmagazine 38 - 06 december 2006

Het trio Swerts, Vanas en Bouden werken in sneltreinvaart aan de albums van "En Daarmee Basta!", de bekende Ketnet-sitcom. Een ander trio - maar toch een beetje hetzelfde trio - namelijk Hec Leemans, Swerts en Vanas verstrippen dan weer de avonturen van die andere populaire Ketnet-sitcom "W817". Van beide albums is net een nieuw album verschenen; het 12de album ondertussen al van W817 en het derde al van "En Daarmee Basta!!". Tijd voor een gesprekje met Swerts en Vanas over naakt, pukkels, censuur en succes!

In het voorjaar van 2006 kwam de eerste 'En Daarmee Basta' uit; ondertussen is het derde album al verschenen. Betekent dit dat de strip als zoete broodjes over de toogbank is gegaan?

Wim: Het is zo dat we zowel van Basta als van W817 elk drie strips per jaar maken. Vandaar dus de relatief snelle verschijning van nieuwe titels. Om al iets te zeggen over de verkoop is het nog te vroeg. De uitgever zet een aantal strips uit en dan is het afwachten of en hoeveel er geretourneerd worden. Daar gaat wat tijd over voor ze een echt beeld hebben van de verkoop. Maar de reacties van het publiek zijn toch heel positief, alsook van de uitgever.
Luc: We maken misschien wel 6 stripalbums per jaar, maar qua aantal pagina's is dat niet meer dan vroeger. Vroeger werden er 4 strips van 44 pagina's per jaar getekend, nu worden er 6 strips van 30 blz. gemaakt. Dat scheelt dus niet veel.

Aan wat denken jullie dat het succes te danken is?

Wim: De humor en de herkenbaarheid van de situatie, zijnde het samengestelde gezin, spreken zeker wel aan. En net als in de TV-reeks worden de gedachten en dromen van de personages gevisualiseerd. Ik denk ook dat het leuk is dat de lezer nieuwe verhalen te lezen krijgt. Ze zijn uiteraard gebaseerd op de karakters van de TV-serie, maar niet op hun verhalen. Ik geloof wel dat dat een goede formule is als je een stripadaptatie maakt van een TV-reeks of een boekenreeks.
Luc: Sommigen denken dat het voor ons minder werk is omdàt het van TV geadapteerd is, maar dat is fout gedacht. Ja, het enige dat we doen is een bepaald fictief gegeven en wat fictieve karakters gebruiken die eerder voor een ander medium werden bedacht. Dat is alles. Van daar af aan is er evenveel werk aan als elke andere strip.

Er staat alvast een vierde "En Daarmee Basta" op het programma met de interessante titel 'Mysterie in Immateria'. Gaan de helden hun veilige thuishaven verlaten en op avontuur in een vreemd land?

Luc: Tom speelde met het idee Joost & co een fantasie-avontuur te laten beleven waarin je duidelijk elementen van Lord of the Rings en Harry Potter zal kunnen herkennen. Het is een beetje een persiflage van die verhalen. Basis van Immateria is dat Isa ontvoerd wordt en dat Joost, die verliefd op haar is, haar uit de nesten probeert te halen.
Wim: Net als in de TV-reeks speelt Tom ook met het gegeven van dromen en de mogelijkheden die dat met zich meebrengen. Iemand die de TV-reeks kent, zal dat element er zeker in herkennen. Dat is ook weer eens wat anders om te tekenen. Het was ook al eerder Tom zijn bedoeling om 'het huis van de Van Den Broeckes' uit te trekken...
Luc: Van de broeken uittrekken?
Wim: Dat misschien ook ja (lacht).
Luc: Ze gaan de komende albums zeker niet in huis vastroesten, zo hebben we begrepen!

We veronderstellen dat jullie al in contact zijn gekomen met de acteurs van de twee sitcoms; hoe reageren die als ze zichzelf als stripfiguur zien rondlopen en wat vinden zij van de strip?

Wim: Bij het opzetten van zowel W817 als Basta is er in het begin nauw samengewerkt met de cast. Dat was ook nodig omdat niemand beter informatie kan geven over zijn of haar figuur dan de acteur of actrice zelf.
Luc: En de scenaristen van de reeksen natuurlijk ook.
Wim: Klopt. Met W817 was dat een beetje anders omdat de reeks al een aantal seizoenen draaide voor er een stripreeks werd van gemaakt, terwijl we met Basta er al eerder werden bij betrokken. Als iedereen van het begin erbij betrokken is, voel je meer betrokkenheid en enthousiasme.
Luc: Dat was er ook wel bij W817, maar na vijf seizoenen werd de reeks stop gezet en dan valt ook die betrokkenheid weg.
Wim: Het voordeel met Basta is ook wel dat het dezelfde ploeg van W817 is die achter de productie staat. Enkel het gegeven en de cast is anders. We wisten dus wel waar we aan toe waren.
Luc: Ja, maar ze zijn ook heel content over de verhalen en over zichzelf als stripfiguur. Zoiets stimuleert. Ze vinden het ook leuk dat we regelmatig eens de opnames bijwonen en gewoon contact onderhouden.
Wim: Zo blijven we ook op de hoogte van eventuele veranderingen die zich in de toekomst gaan voordoen. Vanaf Immateria wordt zo bijvoorbeeld een nieuwe figuur, Laura geheten, geïntroduceerd die op termijn Kathy zal vervangen.

In "En Daarmee Basta 3" wordt Joost geconfronteerd met een pukkel, het ergste wat een puber kan overkomen. Hoe reageerden jullie vroeger wanneer er een pukkel jullie neus sierden?

Wim: Wel, iedereen is natuurlijk een beetje ijdel en zeker in je puberteit ben je extra gevoelig voor dat soort dingen. Zo heb ik de vervelende situatie meegemaakt dat ik pas op 15-jarige leeftijd nog de pokken kreeg!Haha. Toen kon ik er wel minder om lachen. Die pokken had ik gekregen dankzij het jongste broertje van m'n beste kameraad destijds. Ik was in de veronderstelling dat ik als kind zeker wel de pokken had gehad, en m'n ouders dachten dat ook. Aangezien we thuis met vijf kinderen waren, hebben ze zich wellicht daarin vergist, met alle gevolgen vandien. Ik zag eruit als een wandelende etterbuil. Op dat moment was dat alles behalve leuk natuurlijk, maar gelukkig heeft het op lange termijn toch geen nare gevolgen met zich meegebracht.
Luc: Ha nee? Noemde ze u toen niet Pokemon? (lacht).
Wim: Dat bestond toen nog niet!
Luc: Dan had ge 't moeten uitvinden!
Wim: Te laat!

De lezer mag ook genieten van een naaktscène tussen Bert en Patsy: hoeveel plezier beleeft een tekenaar aan het uittekenen hiervan en hebben jullie daar al enige reactie op gekregen?

Wim: Wel, dat valt allemaal goed mee. Naaktfiguren tekenen heeft het voordeel dat je je niet voortdurend moet afvragen wat hij of zij nu ook alweer voor kleren aanhad en in die zin werkt dat wel vlotter (lacht). We vreesden alleen een beetje dat er gecensureerd ging worden omdat we dat hadden meegemaakt met het elfde W817-album "De gedachtelezer". Daar werden nadien een aantal blote borsten en andere edele delen achter een zwart balkje verborgen.
Luc: En we wisten daar niets van af.
Wim: We dachten ook dat dat geen probleem zou zijn omdat je in de Vernepelingskes van Urbanus en Bosschaert toch niets anders zag dan dat, maar blijkbaar hadden we ons vergist.
Luc: Uiteindelijk is die bewuste naaktscène tussen Bert en Patsy zo getekend dat het enerzijds niet te veel onthuld, maar anderzijds toch genoeg laat zien om van een heuse naaktscène te spreken. We waren alvast blij dat er geen zwarte balkjes nodig waren.
Wim: De reacties waren trouwens heel tof en positief. Een enkeling vroeg zich wel 's af voor welke leeftijd de strips eigenlijk zijn, maar als je de TV-reeks kent, dan weet je dat daar ook over relaties, sex, condooms en dergelijke wordt gepraat. Dat mag dus geen probleem zijn. De kinderen zijn trouwens meer dan dat gewoon.
Luc: Ja, het zijn dan ook vaak de ouderen die er meer problemen mee hebben dan de jongeren.

Ook W817 wordt gemaakt door jullie; wat mogen de lezers verwachten van het album "Birgit gaat trouwen"?

Luc: In dit verhaal, door Hec Leemans geschreven, wordt Birgit verliefd op een jonge Amerikaan die hier verblijft om te studeren. Het klikt dermate dat ze zich verloven en naar Amerika vertrekken. Daar wordt Birgit aan zijn ouders voorgesteld.
Wim: Algauw worden de vrienden uitgenodigd om in New York de bruiloft mee te vieren. Daar ontdekken ze dat Rocky, zo heet de uitverkorene van Birgit, de zoon is van een miljardair, maar ook nog wat andere dingen die de clou van het verhaal omvatten.
Luc: Het was ook plezierig om te maken omdat je ook weer uit hun normale omgeving kon gaan. Dat is dus het voordeel van de strips ten op zichte van de TV-reeks, dat onze figuren zich zulke avonturen wel kunnen veroorloven.

Denken jullie dat de reeksen W817 en En Daarmee Basta sterk genoeg zijn om te overleven mochten de sitcoms ooit van het TV-scherm verdwijnen?

Wim: Ik zou niet weten waarom het meer of minder kans op slagen zou hebben dan een andere reeks. Natuurlijk heeft de bekendheid van de tv-reeks invloed op de bekendheid van de stripreeks. Maar we bouwen de reeks gewoon op. En als er voldoende titels zijn, raakt het ook voldoende bekend zonder dat nieuwe lezers op de hoogte moeten zijn van de tv-reeks.
Luc: Dat hebben we alvast gemerkt bij Basta, dat er lezers waren die het album wel kochten, maar de reeks nog niet op het scherm gezien hadden.
Wim: Op de boekenbeurs was het ook erg opvallend hoeveel meisjes de strip kochten en lieten signeren. Dat terzijde. Maar met Basta hebben we er ook voor gezorgd dat van het eerste album duidelijk was wie de personages waren en wat hun onderlinge relaties waren.
Luc: Met W817 was dat inderdaad minder het geval, maar dat werd dan in het 10de verhaal 'Een krot van een kot' ingelost.
Wim: Van W817 worden er trouwens al drie jaar geen nieuwe afleveringen meer gemaakt en we doen toch verder met de stripreeks.
Luc: Zo zie je maar weer.
Wim: Inderdaad.

Dat is duidelijk!

(klik hier voor de oorspronkelijke publicatie)

"Ik heb nog héél wat andere dingen in m'n mars"
Stripelmagazine 9 - 20 maart 2006

De Ketnet-sitcom "En daarmee Basta" krijgt een vervolg op papier: beter nog, de mediastrip ligt ondertussen al te blinken in uw favoriete winkel! Het scenario komt van Tom Bouden en tekenaars van dienst zijn Vanas en Swerts; met laatstgenoemde hadden wij een gesprek en daarmee basta!

De nieuwe reeks 'En Daarmee Basta!' is gebaseerd op een TV-serie; kan je ons daar iets meer over vertellen?

En daarmee basta! is een nieuwe jeugdige sitcom die op Ketnet verschijnt als de 'opvolger' van W817. Het gaat over het wel en wee van een nieuw samengesteld gezin met communicatie- en generatieverschillen die leiden tot heel komische gezinssituaties. Het is een afspiegeling van de evoluties in onze maatschappij waar een klassiek gezin eerder een uitzondering wordt dan regel.

Wie is er eigenlijk op het idee gekomen om de tv-reeks te verstrippen?

Standaard Uitgeverij heeft ons, Swerts & Vanas, de vraag gesteld of we interesse hadden om na W817 ook En daarmee basta! te verstrippen. Aangezien we gestopt zijn met voor Studio 100 Samson- en Plopstrips te tekenen, hadden we daar wel tijd en interesse voor. We hebben, in de vijftien jaar dat we nu bezig zijn, bekendheid gekregen met het maken van mediastrips. Dat is toevallig zo gegroeid. Het is begonnen met Samson & Gert, gevolgd door Plop en Piet Piraat voor Studio 100. In 2000 hebben we met Hec Leemans dan Ambionix gemaakt voor uitgeverij Concentra. Twee van de drie verhalen zijn destijds in albumvorm verschenen. Die samenwerking viel zo goed mee dat we met Hec dan ook W817 en Kim voor Standaard hebben getekend. En nu is er dus En daarmee basta! op scenario van Tom Bouden.

Jullie werken met drie mensen aan het album; hoe verloopt de samenwerking?

Het hele verhaal begint bij de scenarist, Tom Bouden. Hij bedenkt een compleet nieuw verhaal dat wel gebaseerd is op de figuren en de eigenheid van de TV-reeks, maar dat géén bewerking is van een TV-verhaal. We krijgen een goed gedocumenteerd scenario van hem binnen waarmee we meteen aan de slag kunnen gaan. Ik begin met het witte blad, verzorg de definitieve indeling van de pagina en teken alles in potlood uit. Voor de eerste albums zet ik ook nog wel de figuren nog in inkt omdat dat in het begin toch nog wat 'zoeken' is. De decors - en later dan ook de figuren - worden dan door m'n collega Luc in inkt gezet. Hij plaatst ook de definitieve teksten, terwijl zijn vrouw, Marie-Jeanne, de pagina's inkleurt. Dus eigenlijk wordt er met vier mensen aan gewerkt. We werken zo al jaren en dat gaat perfect.

Wat mogen we verwachten van het album?

Het is een album dat nauw aanleunt bij de reeks en goed de sfeer en de typerende humor van de reeks benadert. De fans zullen er zich dus zeker in kunnen vinden. Maar je moet de TV-reeks niet kennen of gevolgd hebben om de strip te kunnen volgen. Het staat in feite helemaal op zich. Een reden voor de Standaard Uitgeverij om de reeks ook in Nederland trachten aan de man te brengen, waar de TV-serie niet gekend is.

Waarom moeten de mensen massaal naar de winkel lopen om dit album te kopen?

Massaal dat album kopen? Ja, dat is natuurlijk de droom van elke auteur. Weet je, het leuke aan dit eerste album is eigenlijk dat het vertelt hoe die twee gezinnen bijeen zijn gekomen. Dat is in de TV-reeks nooit uitgebreid aan bod gekomen! Tom Bouden heeft daarover een héél leuk verhaal bedacht en heeft daarbij perfect de sfeer en de humor van basta in acht genomen. Het leest heel erg vlot en het steekt heel plezant in mekaar, leuke humor. Over het tekenwerk kan ik zelf niet oordelen, maar ik ben wel tevreden over deze eersteling. Zoiets evolueert uiteraard. Die eerste strip is steeds de moeilijkste. Je moet ervoor zorgen dat die van het eerste moment 'goed zit', want grote veranderingen kan je je in de volgende delen niet permitteren. Het tweede verhaal dat nu voor meer dan de helft getekend is, heeft wel al meer zwier in zich. Er was ook de vrees dat het op W817 zou trekken, maar alleen al omwille van de vertelstijl is het héél anders dan W817. Wat het tekenwerk betreft hebben we de kaders laten openbarsten. Maar dat het van 'dezelfde poot' komt, dat is wel te zien, maar daar is niks verkeerd mee, hè.

Zeker niet! Wat mogen we nog van u verwachten in de nabije en verre toekomst?

Door tijdsgebrek hebben we niet meteen iets nieuws op ons programma staan. Momenteel tekenen we nog voorleesboekjes van Plop en Piet Piraat voor Studio 100 en de W817- en Basta-strips voor Standaard Uitgeverij. Daarbuiten doen we ook publicitair werk - collega Luc heeft tien jaar in de reclamesector gewerkt. De agenda is dus goed gevuld en we leven eigenlijk van de ene deadline naar de andere. Alles heeft dus zo z'n voor- en nadelen. Natuurlijk 'kriebelt' het wel om eens iets heel van onszelf verder uit te werken. En er zijn ook regelmatig momenten geweest dat we er tijd voor hadden, maar dan kwamen er weer andere opdrachten binnen die we niet wilden laten liggen. Je hebt immers toch een kleine tekenstudio draaiende te houden en dan verkies je toch wat zekerheid. Onlangs kwam het in ons op misschien 's terug wat met Ambionix te doen, meer in de richting van gagpagina's, maar dat is verder nog niet concreet. Persoonlijk denk ik er dan meer aan eens iets compleet anders te doen, want men kent mij enkel van reeksen als Samson, W817 en andere projecten. Ik heb ook nog héél wat andere dingen in m'n mars maar door omstandigheden heb ik dat nog nooit kunnen tonen, meer fantasy-achtige dingen bijvoorbeeld. Maar binnenkort, en dat is al heel wat concreter, kan ik dat werk alvast tonen via m'n website www.wimswerts.be!

(klik hier voor de oorspronkelijke publicatie)

> terug naar boven...